خداحافظ گاوچران؛ ماجرای گوشتی که توی آزمایشگاه پارو می‌کند

بیا روراست باشیم، هیچکس دلش نمی‌خواهد یک گوساله معصوم را به خاطر همبرگرش قربانی کند، ولی مزه برگر آنقدر وسوسه‌انگیز هست که عذاب وجدان را قورت بدهیم. حالا تصور کن همان برگر آب‌دار با همان مزه، بدون ذره‌ای کشتار، توی یک بیوراکتور استیل ضدزنگ بزرگ شده باشد. این رویا دیگر مال دهه بعد نیست؛ سنگاپور اولین کشوری بود که فروش گوشت آزمایشگاهی را قانونی کرد و آمریکا هم به تازگی چراغ سبز نشان داده. استارت‌آپهایی مثل «ایفودز» و «آپساید فودز» دارند کاری می‌کنند که شاید تا ده سال دیگر کلمه «دامداری سنتی» در لغت‌نامه‌ها با پاورقی «منسوخ» روبه‌رو شود.

پروسه تولید ساده به نظر می‌رسد ولی در واقع ترکیبی از جادوی زیست‌فناوری است: یک نمونه سلول بنیادی از یک گاو زنده (بدون آسیب) برمی‌دارند، آن را توی سوپ مغذی از اسیدهای آمینه، قند و ویتامین می‌اندازند و سلول‌ها شروع به تقسیم‌شدن و ساختن بافت عضلانی می‌کنند. نتیجه‌اش تکه‌های فیله مرغ یا استیک گاوی است که تنها تفاوتش با نمونه طبیعی در این است که هیچ حیوانی برایش جان نداده. طرفداران محیط زیست حالا جشن گرفته‌اند، چون تولید یک کیلو گوشت آزمایشگاهی تا ۹۲ درصد گازهای گلخانه‌ای کمتر و ۹۵ درصد زمین کمتر نیاز دارد.

اما چه کسی دلش می‌خواهد یک تکه گوشت را بخورد که هیچوقت در چراگاه ندوید؟ تولیدکننده‌ها می‌گویند بافت و مزه فرقی ندارد، حتی بهتر هم می‌شود چون می‌شود میزان چربی را دقیق تنظیم کرد. مثلا برگر «آپساید» به خاطر چربی پراکنده‌اش برنده تست کور چشایی در برابر برگر سنتی شده. با این حال موانع فرهنگی و روانی هنوز جدی‌اند. یک نظرسنجی نشان می‌دهد ۵۵ درصد آمریکایی‌ها می‌گویند حتی اگر مجانی هم باشد لب به گوشت آزمایشگاهی نمی‌زنند. برای همین بازاریاب‌ها به جای لفظ «آزمایشگاهی» از واژه‌هایی مثل «کشت‌شده» یا «سلولی» استفاده می‌کنند و شعار می‌دهند «گوشتی که وجدانت را آرام می‌کند».

قیمت هم فعلا سر به فلک می‌کشد. اولین برگر آزمایشگاهی در سال ۲۰۱۳ حدود ۳۳۰ هزار دلار خرج برداشت. حالا همان برگر ۱۰ دلاری شده، ولی رقابت با گوشت چرخ‌کرده ۵ دلاری کار آسانی نیست. مشکل بزرگ‌تر اما ظرفیت تولید است. بیوراکتورها هنوز نمی‌توانند تیراژ میلیون‌ها تن در سال را پشتیبانی کنند. سرمایه‌گذاران اما بدبین نیستند. تایسون فودز، غول گوشت آمریکا، خودش سهامدار چند استارت‌آپ گوشت سلولی شده و جالب اینکه اتحادیه دامداران برزیلی هم بی‌سروصدا پول می‌ریزد توی این پروژه‌ها. انگار که می‌گویند: «اگر قرار است زلزله بیاید، بهتر است مرکز زلزله باشیم تا آوار.»

دولت‌ها هم دست‌به‌عصا حرکت می‌کنند. فرانسه و ایتالیا جلوی فروش گوشت آزمایشگاهی را گرفته‌اند تا از کشاورزی سنتی‌شان محافظت کنند، اما هلند و اسرائیل با آغوش باز از این فناوری استقبال کرده‌اند. شاید پنج سال دیگر وقتی توی سوپرمارکت قدم می‌زنی، کنار سینه مرغ معمولی، بسته‌ای ببینی که رویش نوشته «متولد بیوراکتور شماره ۷». آن روز، تعریف واژه «دامداری» برای همیشه عوض می‌شود.