پیری پروتئین‌های مغز رو به هم می‌ریزه؛ اما رژیم غذایی می‌تونه بخشی از این وضعیت رو برگردونه

با بالا رفتن سن، مغز ما جوری تغییر می‌کنه که در برابر بیماری‌ها حساس‌تر می‌شه. حالا یه تحقیق جدید و دقیق روی این تغییرات نشون می‌ده که شاید بشه جلوی بخشی از این فرسودگی رو گرفت یا حتی اون رو به عقب برگردوند.

محقق‌های موسسه لایبنیتس آلمان با استفاده از روش طیف‌سنجی جرمی، تعادل پروتئین‌های مغز رو توی موش‌های جوون و پیر بررسی کردن و متوجه تفاوت‌هایی توی فرآیندی به اسم «یوبیکوئیتیناسیون» شدن که با افزایش سن اتفاق می‌افته.

فرآیند یوبیکوئیتیناسیون در واقع یه سری برچسب‌های شیمیایی به پروتئین‌ها می‌زنه تا به مغز بگه کدوم یکی از این مولکول‌های پرکار، دوره‌شون تموم شده و باید بازیافت بشن. توی مغز موش‌های پیر، این برچسب‌ها روی یه سری پروتئین خاص بدجوری روی هم تلنبار می‌شن.

آلساندرو اوری، متخصص بیولوژی مولکولی، می‌گه: «تحلیل‌های ما نشون داده که پیری باعث تغییرات اساسی در نحوه برچسب‌گذاری شیمیایی پروتئین‌های مغز می‌شه. این فرآیند مثل یه سوئیچ مولکولی عمل می‌کنه؛ یعنی تعیین می‌کنه که یه پروتئین فعال بمونه، کارش عوض بشه یا کلاً تخریب بشه.»

محقق‌ها با انجام آزمایش‌های بیشتر روی سلول‌های عصبی انسانی که توی آزمایشگاه از سلول‌های بنیادی ساخته شده بودن، فهمیدن که حدود یک‌سومِ این انباشتگیِ برچسب‌ها به خاطر کُند شدن «پروتئازوم» یا همون سیستم بازیافت پروتئین مغزه.

با اینکه دانشمندا از خیلی وقت پیش می‌دونستن که مدیریت و نظافت پروتئین‌ها با پیر شدن مغز ضعیف‌تر می‌شه، اما چیزی که الان جدیده، پیدا کردن ربط دقیقش به یوبیکوئیتیناسیون و تجمع تدریجی برچسب‌هایی هست که سیستم بازیافت باید روشون عمل می‌کرد ولی نمی‌کنه.

دکتر اوری می‌گه: «این سیستم که خیلی دقیق تنظیم شده، با گذشت زمان تعادلش رو از دست می‌ده؛ برچسب‌های زیادی جمع می‌شن و بعضی‌ها هم کلاً گم می‌شن، بدون توجه به اینکه چقدر از یه پروتئین خاص توی محیط وجود داره.»

محقق‌ها همچنین یه آزمایش جالب انجام دادن: اونا به موش‌های پیر به مدت چهار هفته رژیم غذایی کم‌کالری دادن و بعد دوباره اونا رو به رژیم غذایی عادی برگردوندن تا ببینن روی این برچسب‌گذاری‌ها اثری داره یا نه. نتیجه این شد که برای یه سری از پروتئین‌ها (نه همه‌شون)، این رژیم غذایی باعث شد برچسب‌گذاری شیمیایی دقیقاً به همون حالتی برگرده که توی حیوون‌های جوون دیده می‌شه.

با اینکه محقق‌ها هنوز جزئیات دقیق مکانیزم‌های پشت این اتفاق رو بررسی نکردن، اما پیامد این کشف خیلی بزرگه: برچسب‌گذاری پروتئین‌ها توی مغز که برای سلامتی مغز بی‌نهایت حیاتیه، حتی توی سنین بالا هم از طریق رژیم غذایی قابل تنظیمه.

البته باید کلی نکته رو هم در نظر گرفت؛ از جمله اینکه این روش هنوز روی آدم‌های زنده تست نشده. ولی این تحقیق ما رو چند قدم به درک فرآیندهای متغیری که توی سنین بالا توی مغز رخ می‌ده، نزدیک‌تر می‌کنه. این موضوع می‌تونه برای بهتر کردنِ درمانِ بیماری‌هایی مثل آلزایمر که تعادل پروتئین‌ها توشون نقش کلیدی داره، خیلی مهم باشه.

مغز یه ماشین بیولوژیکی پیچیده‌ست که مطالعه روش و فهمیدنِ مشکلاتش کار سختیه. حتی توی همین تحقیق هم، تغییراتِ دیده شده روی همه پروتئین‌ها و فرآیندهای مدیریتی مغز یکسان نبود.

دکتر اوری در آخر می‌گه: «نتایج ما نشون می‌ده که حتی توی سنین بالا، رژیم غذایی می‌تونه روی فرآیندهای مولکولی مغز تاثیر مهمی بذاره. با این حال، رژیم روی همه فرآیندهای پیری اثر یکسان نداره؛ بعضی‌ها رو کُند می‌کنه، در حالی که بعضی‌های دیگه اصلاً تغییری نمی‌کنن یا حتی ممکنه شدیدتر بشن.»

لینک منبع